ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਦਾ ਨਵਾਂ ਆਯਾਮ: ਡਿਜਿਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਉਦਯਮਿਤਾ ਦੀ ਉੱਨਤੀ

ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ, ਜੋ 2024 ਵਿੱਚ 8.4% ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਵਾਧਾ ਦਰ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਵਪਾਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਚਾਲਕ ਵਜੋਂ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ‘ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਇੰਡੀਆ 2025’ ਪਹਲ ਨੇ 2023 ਤੋਂ 70% ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਆਨਲਾਈਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ‘ਤੇ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ 15% ਦੀ ਵਾਧਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਫਿੰਟੈਕ ਅਤੇ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਸੈਕਟਰਾਂ ਨੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ 25% ਦਾ ਉਛਾਲ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਖੁਦਰਾ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਟੂਲਜ਼ ਦੇ ਅਪਣਾਉਣ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ (NITI Aayog) ਨੇ 2023-24 ਦੇ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਨਵੀਨਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ 1.2 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ ਦਾ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਪੈਕੇਜ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਪੈਕੇਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸਟਾਰਟਅਪਸ ਨੂੰ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ, ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ, ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਈ ਫੰਡਿੰਗ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿੱਚ 10% ਦੀ ਕਟੌਤੀ ਅਤੇ ਆਯਾਤ ਸ਼ੁਲਕ ਵਿੱਚ 5% ਦੀ ਘਟੋਤਰੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਲਈ ਲਾਗਤ ਘਟਦੀ ਹੈ।

ਈ-ਕਾਮਰਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਜਿਵੇਂ ਓਮਨੀਚੈਨਲ ਰਣਨੀਤੀ ਅਪਣਾਉਣ ਕਾਰਨ 2024 ਵਿੱਚ ਆਨਲਾਈਨ ਵਿਕਰੀ 18% ਵਧੀ। ਕਲਾਉਡ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਉਪਯੋਗ ਵਿੱਚ 30% ਦੀ ਵਾਧਾ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਡਾਟਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਗਾਹਕ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਆਇਆ। ਆਰਟੀਫੀਸ਼ਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਆਧਾਰਿਤ ਚੈਟਬੋਟਸ ਨੇ ਗਾਹਕ ਸੇਵਾ ਲਾਗਤ ਨੂੰ 20% ਤੱਕ ਘਟਾਇਆ, ਜਦਕਿ ਸਹੀ ਟਾਰਗੇਟਡ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਨਾਲ ਵਿਕਰੀ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਦਰ ਵਿੱਚ 12% ਦਾ ਉਛਾਲ ਆਇਆ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਾਲ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੀ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਟ ਕਨੈਕਟਿਵਿਟੀ ਦੀ ਕਮੀ 15% ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸ਼ਾਮਿਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨਤਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਇਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ 40% ਦੀ ਵਾਧਾ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਡਾਟਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ‘ਤੇ ਵਾਧੂ 8% ਬਜਟ ਵੰਡਣਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਹੁਨਰ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ 20% ਤੋਂ ਵੱਧ ਛੋਟੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਪਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।

ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ 2025 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦਾ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਵਪਾਰਕ ਖੇਤਰ 12 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗਾ। 2026 ਵਿੱਚ, ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ‘ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਉਦਯਮਿਤਾ ਕੋਸ਼’ ਦੇ ਤਹਿਤ 5 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਸਟਾਰਟਅਪਸ ਅਤੇ MSME ਨੂੰ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 2025 ਤੋਂ 2030 ਤੱਕ ਹਰ ਸਾਲ 4% ਦੀ ਔਸਤ ਵਾਧਾ ਦਰ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਨਤਾ, ਸਹਾਇਕ ਨੀਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਪਾਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਲਈ 10 ਲੱਖ ਟ੍ਰੇਨਰਾਂ ਦਾ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ 2024 ਤੱਕ 5 ਕਰੋੜ ਯੁਵਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸਾਕਸ਼ਰਤਾ ਮਿਲੇਗੀ। ਨਾਲ ਹੀ, ਸਟਾਰਟਅਪਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ 30% ਵੱਧ ਪੂੰਜੀ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਪਾਰਕ ਖੇਤਰ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।