ਮੱਛੀ ਪਾਲਨ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੁਣ ਉਤਪਾਦਨ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਰਾਹ 'ਤੇ, ਮੁੱਲ ਵਾਧੇ ਵਾਲੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਿਕਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੀਲੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ

**
ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ “ਬਲੂ ਰਿਵੋਲੂਸ਼ਨ” ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਲਜੀਵ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਟਿਕਾਊ ਉਪਯੋਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਨੀਤੀਆਂ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਉਦਯੋਗ ਸਿਰਫ ਉਤਪਾਦਨ‑ਉਦੇਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਕੇ ਮੁੱਲ‑ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ‑ਉਦੇਸ਼ੀ ਮਾਡਲ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦੀ “ਨੀਲੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ” ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਲ‑ਆਧਾਰਿਤ ਖੇਤੀ, ਫਾਰਮੈਟਿਵ ਫਿਸ਼ ਫੀਡ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਫਿਸ਼ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਂਡਡ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਉਪਭੋਗਤਾ‑ਉਤਪਾਦ ਤੱਕ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਉਪਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਕੂਲਿੰਗ‑ਚੇਨ, ਫਰੋਜ਼ਨ ਫਿਸ਼, ਫਿਸ਼ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਪਲਾਂਟ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਂਡ‑ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਪੂੰਜੀ ਲਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਤਪਾਦਨ‑ਪਰ‑ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਅੰਤਰਾਲ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਅਤੇ ਈ‑ਕਾਮਰਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਮੱਛੀ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ‑ਤੋਂ‑ਉਪਭੋਗਤਾ (C‑to‑C) ਮਾਡਲ, ਆਨਲਾਈਨ ਥੋਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ‑ਆਧਾਰਿਤ ਬਿਡਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਨੇ ਮੱਛੀ ਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੱਧਸਥਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾ ਕੇ ਵਧੀਆ ਮੁੱਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਨਿਰਯਾਤ‑ਉਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਇਕਾਈਆਂ ਨੇ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਦੱਖਣ‑ਪੂਰਬ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮੱਛੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮੁਕਾਬਲਾਤੀਤਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕਾਰਕਾਂ ਦੇ ਮਿਲੇ‑ਜੁਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧੇ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਨੀਲੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇਗਾ।

ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਤਪਾਦਨ‑ਕੇ‑ਬਾਦ